Column Menso Rappoldt: Wat is groei?

Menso Rappoldt schrijft wekelijks een column. Foto: ZO!34 / Damiën Haandrikman en Richard Broekhuijzen

Trouw De zinzoeker Politieke betrokkenheid
‘Als politicus zet ik me in voor linkse idealen, maar de mensen die ik wil helpen slaan rechtsaf’

Een lokale, progressieve politicus komt op voor mensen die als het erop aankomt op (heel erg) rechtse partijen stemmen. Zij vraagt zich af: waar doe ik het nog voor?
Peter Henk Steenhuis
Dit artikel is geschreven doorPeter Henk Steenhuis
17 november 2026

De vraag

Ik ben 56 jaar, vrouw en al jaren actief in de gemeentepolitiek. Ooit begon ik vanuit een klassiek links ideaal: een samenleving waarin kansen eerlijker verdeeld zijn, afkomst niet te veel bepaalt waar je terechtkomt, en mensen die het moeilijk hebben kunnen rekenen op solidariteit. Maar de laatste jaren bekruipt mij het gevoel dat mensen voor wie ik mij inzet op rechtse of zelfs radicaal-rechtse partijen stemmen. Voor wie doe ik dit? Heeft politieke betrokkenheid nog betekenis als de mensen die je wilt vertegenwoordigen zich niet herkennen in jouw ideeën?

Het antwoord

Uw vraag deed mij een van de mooiste boeken uit mijn boekenkast trekken: De geestrijke ridder Don Quichotte van de Mancha, met de beroemde illustraties van Gustave Doré. Ik bladerde naar de scène waar Don Quichot in de verte dertig tot veertig reuzen ziet, met wie hij de strijd wil aanbinden. Zijn trouwe knecht, Sancho Panza, vindt dat geen goed plan: ‘Ziet U ed. dan niet, dat wat men ginds aanschouwt, geen reuzen zijn, maar windmolens’ – ik heb een oude vertaling.

Don Quichot negeert de waarschuwing, valt met geheven lans aan en wordt door een draaiende wiek van de molen met paard en al de lucht in gezwiept. Eenmaal weer bij zinnen stelt Don Quichot dat een tovenaar de reuzen op het laatste moment in windmolens heeft veranderd: “Ten einde mij de roem te onthouden hen verslagen te hebben”.

Ik zie nu pas dat Doré Don Quichot zijn schild voor ogen laat houden, op het moment dat hij een klap van de molen krijgt. Dit is metaforisch: Don Quichot weigert zijn overtuiging op te geven; zelfs wanneer hij hardhandig gecorrigeerd wordt, weigert hij de ware werkelijkheid onder ogen te zien. Zo groeide dit gevecht met de windmolens uit tot een klassiek verhaal over de botsing tussen idealisme en realisme. De wereld hobbelt achteruit

Als je jong bent, denk je dat overtuigingen er zijn om de werkelijkheid te veranderen. Je koestert idealen omdat je het onrecht in de wereld wil aanpakken. Naarmate je ouder wordt, ontdek je dat de werkelijkheid zich helaas lang niet altijd laat vormen door goede argumenten of goede bedoelingen. Mensen stemmen anders dan gehoopt, hervormingen worden teruggedraaid, de wereld hobbelt zienderogen achteruit.

Moeten uw overtuigingen nu bij het vuilnis? Niet per se, ze kunnen ook een andere betekenis krijgen. Nu ik – net als u – ouder word, denk ik geregeld dat overtuigingen vooral nodig zijn om zélf niet te veranderen, om te voorkomen dat teleurstelling ongemerkt omslaat in cynisme of opportunisme. Overtuigingen kunnen werken als een kompas: ze garanderen allerminst dat je je bestemming bereikt, maar voorkomen wel dat je door telkens veranderende windrichtingen wordt meegevoerd, en na verloop van tijd chagrijnig koersloos ronddobbert.

Uw teleurstelling raakt hieraan. Overtuigd ging u de politiek in: een samenleving is rechtvaardiger wanneer de inkomensverschillen niet te groot worden. U omarmde deze
gedachte niet omdat die populair was, maar omdat u haar waar achtte. Nu stemmen veel mensen voor wie u zich inzet anders dan gehoopt. Dat maakt de overtuiging niet minder waar, maar wel eenzamer. Het vermogen je iets beters voor te stellen

Dat bracht mij bij een andere Spaanse denker: José Ortega y Gasset, die in 1914 een boek over de betekenis van Don Quichot schreef. Volgens Ortega was Don Quichot niet interessant omdat hij de werkelijkheid verkeerd zag, maar omdat hij weigerde zich volledig door die werkelijkheid te laten bepalen.

Ortega leefde in een tijd waarin Europa in rap tempo veranderde door industrialisering, massapolitiek en technologische vooruitgang. Alles draaide, zo was de gedachte, om efficiëntie, nut en praktisch resultaat. Ortega zag daarin een gevaar, want een mens die uitsluitend kijkt naar wat haalbaar is, verliest uiteindelijk het vermogen om zich iets beters voor te stellen.

Precies dát is de betekenis van Don Quichot: de ridder weigert zich neer te leggen bij een wereld die alleen nog bestaat uit feiten en blijft vragen naar wat zou kunnen zijn. Ortega: ‘Ik ben ik en mijn omstandigheden, en als ik die niet red, red ik mijzelf niet.’

Volgens Ortega is het aan ons om die omstandigheden te verbeteren. Dat probeert u te doen in de gemeenteraad. Dat doet u niet omdat iedereen op uw partij stemt, maar omdat u weigert te geloven dat de wereld goed is zoals zij nu is. Dat vind ik knap. Naarmate je ouder wordt, komen de klappen van de cynische molen harder aan. Telkens opnieuw dezelfde discussies, dezelfde stompzinnige argumenten, dezelfde bittere teleurstellingen. Geen dwaas die tegen windmolens vocht

Ortega beschouwde díe vraag als de werkelijke nederlaag, want die vraag is de verwoording van het moment dat we ophouden te geloven dat onze omgeving verbeterd kan worden. Laten we de vraag omkeren, op het verleden richten: hoeveel mensen zijn de afgelopen jaren geholpen door beleid waarvoor u zich hebt ingezet?

Stelt u zich de huurder voor die betaalbaar kon blijven wonen, de jongere die begeleiding kreeg, de oudere die langer zelfstandig thuis kon blijven wonen, de buurtbewoner die hulp kreeg bij schulden. Goed mogelijk dat deze mensen niet op uw partij stemmen, maar hun leven werd wel geraakt door politieke keuzes.

In de democratie bestaat de neiging betekenis uitsluitend af te meten aan electorale waardering, alsof een politicus slechts nuttig is wanneer hij verkiezingen wint. Een gekke gedachte, alsof een onderwijzer die een leerling iets leert geen betekenis heeft als die leerling hem na z’n examen vergeet te bedanken. De betekenis van politiek engagement ligt deels in het overtuigen van anderen en deels in het trouw blijven aan een idee van menselijke waardigheid, ook wanneer dat idee uit de mode raakt.

Ortega zag in Don Quichot geen dwaas die tegen windmolens vocht, maar iemand die weigerde zich neer te leggen bij een wereld zonder idealen. U hoeft zich daarom niet af te vragen voor wie u het doet. Veel belangrijker is de vraag: wat voor ridder zou ik worden als ik daarmee ophield?


Elke zondag lees je een column van Menso Rappoldt op onze website. Menso was van 2012 tot juli 2026 voorganger van de Grote Kerk in Emmen. In 2021 won hij bij een landelijke preekwedstrijd de titel beste preek. Wekelijks schrijft hij een korte overdenking over iets wat hij om zich heen ziet in het alledaagse leven. Niet per sé vanuit een religieus perspectief, maar vanuit zijn eigen visie.

Lees hier zijn vorige columns.