Een zeldzame bezoeker uit het hoge noorden duikt deze herfst op in Zuidoost-Drenthe. In Emmen en bij Wezup zijn onlangs notenkrakers waargenomen. Deze zeldzame vogel laat zich normaal gesproken nauwelijks in Nederland zien. Maar dit najaar is dat anders. In het hele land zijn inmiddels zo'n dertig exemplaren gespot. Waarom duikt de notenkraker juist nu op?

De notenkraker is familie van de kraai en de gaai, maar heeft een opvallend uiterlijk. De vogel heeft een donkerbruin verenkleed met witte spikkels, een stevige snavel en een zwart-witte staart. Met een lengte van ongeveer 32 tot 35 centimeter is hij ongeveer even groot als een gaai.

Een slimme verzamelaar

Zijn naam verraadt al een beetje wat de notenkraker graag eet. De vogel leeft voornamelijk van zaden en noten. Met zijn krachtige snavel haalt hij zaden uit dennenkegels en kraakt hij hazelnoten open. Daarnaast eet hij insecten en soms kleine dieren.

De notenkraker staat bekend om zijn bijzondere geheugen. In de herfst verzamelt hij grote hoeveelheden voedsel, dat hij op verschillende plekken in de grond verstopt. Zo legt hij een voorraad aan voor de winter. Zelfs wanneer er sneeuw ligt, weet hij veel van zijn verstopplekken terug te vinden.

Niet alle zaden worden teruggevonden. Daardoor helpt de notenkraker ook bij de verspreiding van bomen.

Waarom zien we hem juist nu?

De notenkraker leeft vooral in uitgestrekte naaldbossen in Scandinavië, Siberië en berggebieden in Midden-Europa. Normaal gesproken blijven de meeste vogels het hele jaar in hun eigen leefgebied. Maar wanneer er te weinig voedsel is, kunnen ze massaal naar andere gebieden trekken.

Volgens Vogelbescherming Nederland komen de vogels die nu in ons land verschijnen vermoedelijk uit Siberië en mogelijk ook uit Finland en Noord-Scandinavië. Daar zijn ze afhankelijk van de zaden van bepaalde naaldbomen. Wanneer die bomen weinig zaden produceren, gaan de vogels op zoek naar voedsel in andere gebieden.

Afgelopen nazomer werden in Finland al grote aantallen trekkende notenkrakers gezien. Inmiddels zijn er ook in Nederland tientallen waarnemingen gedaan, vooral in het noordoosten van het land.

Laatste grote invasie in 1968

Dat er zoveel notenkrakers tegelijk in Nederland verschijnen, is bijzonder. De laatste grote invasie vond plaats in 1968. Toen kwamen tienduizenden exemplaren naar ons land. Sommige vogels bleven zelfs tot het voorjaar en kwamen hier tot broeden.

Daarna volgden nog enkele kleinere invasies, onder meer in 1971, 1985 en 1991. De laatste kleine invasie was in 2008. Sindsdien is de vogel maar zelden in Nederland gezien.

Opvallend weinig schuw

Wat de notenkraker extra bijzonder maakt, is zijn gedrag. Sommige exemplaren zijn opvallend tam en laten mensen heel dichtbij komen. Er zijn zelfs vogels die over de schoenen van nieuwsgierige toeschouwers lopen.

Niet alleen ervaren vogelaars kunnen de soort ontdekken. Soms wordt een notenkraker gezien door mensen die plotseling een onbekende vogel in hun tuin aantreffen.